Zekât nisabı nedir, altın ve gümüş üzerinden nasıl hesaplanır?

Zekât hesabının zor kısmı oran değil — oran sabittir, %2,5. Asıl soru şu ikisidir: nisabı aştım mı, ve neyi hesaba katacağım?

Bu yazı o iki soruyu pratik biçimde cevaplıyor. Fıkhî tartışmaların derinine girmiyor; yaygın kabul gören ölçüleri ve hesabın mekaniğini anlatıyor. Kendi durumuna özel bir soru varsa bir din görevlisine danışmak doğru olur.

Nisap nedir?

Nisap, zekâtı gerekli kılan asgari zenginlik eşiğidir. Klasik ölçü iki metal üzerinden verilmiştir:

• Altın nisabı: 80,18 gram (20 miskal)
• Gümüş nisabı: 561 gram (200 dirhem)

Bu iki ölçü indirildiği dönemde birbirine yakın değerdeydi. Bugün gümüşün gram fiyatı altına göre çok düşük olduğundan, gümüş nisabının TL karşılığı belirgin biçimde daha azdır.

Çağdaş uygulamada yaygın görüş, fakirin lehine olduğu için gümüş nisabını esas almaktır. Daha düşük eşik, daha çok kişinin zekât vermesi anlamına gelir. Zekât hesaplama aracımız her iki nisabı da canlı fiyattan hesaplar ve düşük olanı sınır kabul eder.

Nisabın TL karşılığını hesaplamak

Altın nisabı (TL)  = 80,18 × güncel gram altın fiyatı
Gümüş nisabı (TL)  = 561 × güncel gram gümüş fiyatı

Fiyatlar her gün değiştiği için nisap da her gün değişir. Hesabı yaptığın günün fiyatını kullanman gerekir — geçen yılki rakamla hesap yapmak yanlış sonuç verir.

Hangi varlıklar hesaba katılır?

Zekât, bir yıl (bir kamerî yıl) elde kalan ve artıcı nitelikteki mallar üzerinden hesaplanır. Pratikte şunlar toplanır:

• Nakit — elde, hesapta, dijital cüzdanda
• Mevduat ve birikim hesapları
• Altın ve gümüş — ziynet altınları, bilezik, külçe, dijital altın hesabı dahil
• Döviz — TL karşılığı üzerinden
• Ticaret malı — satmak amacıyla elde tutulan stok
• Tahsili beklenen alacaklar — geri geleceği kuvvetle muhtemel olanlar

Genellikle hesaba katılmayanlar:

• Oturulan ev
• Kullanılan araba
• Ev eşyası ve kişisel kullanım nesneleri
• İşletmede kullanılan sabit ekipman (satılık değilse)

Kadınların takısı konusunda görüş ayrılığı vardır: bir görüş kullanılan ziynetin zekâta tabi olmadığını, yaygın diğer görüş ise tabi olduğunu söyler. Aracımız takıyı hesaba katar; katmak istemiyorsan o alanı boş bırakabilirsin.

Borçlar düşülür

Vadesi gelmiş ve ödemek zorunda olduğun borçlar toplam varlıktan düşülür. Kalan tutar net servettir ve nisap karşılaştırması bu tutarla yapılır.

Uzun vadeli kredilerde yaygın uygulama, o yıl içinde ödenecek taksitleri düşmektir — tüm kredi bakiyesini değil. Bu nokta fıkhî yorum gerektirir.

Hesabın adımları

1. Bütün varlıklarını TL'ye çevir ve topla.
2. Vadesi gelmiş borçlarını düş → net servet.
3. O günkü gram altın ve gram gümüş fiyatından iki nisabı hesapla.
4. Düşük olanı (genellikle gümüş) eşik kabul et.
5. Net servet eşiği aşıyorsa: zekât = net servet × 0,025.

Beşinci adımdaki oran her zaman %2,5'tir — kırkta bir.

Örnek

Diyelim ki:

• Nakit ve mevduat: 180.000 TL
• 6 çeyrek altın
• 40 gram 22 ayar bilezik
• 2.000 dolar
• Vadesi gelmiş borç: 25.000 TL

Altın ve döviz o günkü fiyatlarla TL'ye çevrilir, hepsi toplanır, 25.000 TL düşülür. Kalan net servet o günkü gümüş nisabını aşıyorsa, üzerinden %2,5 zekât hesaplanır.

Bu hesabı elle yapmak yerine, zekât hesaplama aracına kalemleri girebilirsin: altın ve gümüşü gram olarak, dövizi birim olarak girersin, canlı fiyatlarla TL'ye çevirir, borcu düşer ve sonucu gösterir.

Sık sorulanlar

Zekât ne zaman verilir? Malın üzerinden bir kamerî yıl geçtikten sonra. Pek çok kişi kolaylık olsun diye Ramazan'ı sabit tarih olarak seçer; şart değildir ama takibi kolaylaştırır.

Yıl içinde servetim dalgalandı, hangi tutarı esas alacağım? Yaygın uygulama, yılın başında ve sonunda nisabın üzerinde olmak kaydıyla, hesap gününün tutarını esas almaktır.

Altın fiyatı hesap yaptığım günden sonra değişti, tekrar hesaplamalı mıyım? Hayır. Hesabı yaptığın gündeki fiyat geçerlidir.

Kripto para zekâta tabi mi? Çağdaş görüşlerin çoğu, ticaret ya da değer saklama amacıyla tutulan kripto varlıkları nakit gibi değerlendirip hesaba katar. Bu konuda tek bir yerleşik görüş yoktur.

---

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Zekât fıkhî bir yükümlülüktür; kendi durumuna özel sorularda bir din görevlisine danışmak en doğrusudur. Bu sayfa dinî fetva vermez, hesabın aritmetiğini gösterir.