Gram Altın Canlı

Altın ve piyasa terimleri

49 terim. Her biri önce iki cümlede cevap verir, sonra örnek hesap ve ilgili canlı fiyat sayfasına bağlantı. Kuyumcuda duyduğun ama sormaya çekindiğin kelimeler burada.

Altın ürünleri ve ayar

Ayar: Ayar, bir alaşımın 24 birimde kaç biriminin saf altın olduğunu söyler. 24 ayar saf altın, 22 ayar 24’te 22 (yaklaşık %91,7), 18 ayar 24’te 18 (%75), 14 ayar 24’te 14 (%58,5) saf altın demektir.
Beşli altın: Beşli altın, beş tam altın değerinde ziynet altınıdır: 35,00 gram, 22 ayar. Cumhuriyet serisindeki karşılığı gremse (36,08 gram) olarak anılır.
Beyaz altın: Beyaz altın, sarı altının paladyum, nikel ya da gümüşle alaşımlanıp rodyumla kaplanmasıyla elde edilen beyaz renkli altındır; çoğunlukla 18 ya da 14 ayardır. Platin değildir.
Cumhuriyet altını: Cumhuriyet altını, Darphane’nin bastığı 7,216 gram ağırlığında, 22 ayar ziynet altınıdır; yaklaşık 6,61 gram saf altın içerir. Ata, Reşat ve Hamit altınlarıyla aynı gramajdadır.
Damga (ayar damgası): Damga, altın ürünün üzerine vurulmuş ve milyemini gösteren küçük işarettir: 916 (22 ayar), 750 (18 ayar), 585 (14 ayar), 995 ya da 999 (24 ayar). Yanında üretici işareti de bulunabilir.
Darphane: Darphane, Türkiye’de madeni para ve ziynet altınlarını basan resmi kurumdur (Darphane ve Damga Matbaası). Çeyrek, yarım, tam, Cumhuriyet ve Ata altınları buradan çıkar.
Gram altın: Gram altın, 1 gram ağırlığında 24 ayar (995 milyem) külçe altındır ve Türkiye’de bütün altın fiyatlarının türetildiği referans birimdir.
Gremse altın: Gremse altın, beş Cumhuriyet altını değerinde basılan büyük ziynet altınıdır: yaklaşık 36,08 gram, 22 ayar, yaklaşık 33,07 gram saf altın içerir.
Has altın: Has altın, 995 milyem ve üzeri saflıktaki rafine altındır. Borsa ve rafineri işlemlerinin referans birimidir; kuyumcudaki gram altın da bu saflıktadır.
Hurda altın: Hurda altın, ürün olarak değil eritilecek metal olarak değerlendirilen altındır. Kuyumcu bileziği ya da kırık, delik, lehimli ziynet altınını "hurda" sayar ve yalnızca içindeki saf altına fiyat verir.
İkibuçuk altın: İkibuçuk altın, 2,5 tam altın değerindeki ziynet altınıdır: ziynet serisinde 17,50 gram, Cumhuriyet/Ata serisinde 18,04 gramdır; her ikisi de 22 ayardır.
Külçe altın: Külçe altın, rafineride dökülüp damgalanmış, genellikle 995–999,9 milyem saflıkta bar biçimindeki altındır. 1 gramdan 1 kiloya kadar boyutları vardır.
Mihenk taşı (ayar testi): Mihenk taşı, altının ayarını belirlemek için kullanılan siyah taştır: altın taşa sürtülür, izine asit damlatılır, tepkiye göre ayar okunur. Modern kuyumcular XRF (röntgen floresans) cihazı da kullanır.
Milyem: Milyem, alaşımın 1000 birimde kaç biriminin saf altın olduğudur; ayarın binde cinsinden yazılmış halidir. 22 ayar 916,6 milyem, 24 ayar 995–999,9 milyem, 18 ayar 750 milyemdir.
Ons (troy ons): Troy ons, değerli metallerde kullanılan ağırlık birimidir ve 31,1035 gramdır. Ons altın fiyatı uluslararası piyasada dolar cinsinden kote edilir.
Rafineri: Rafineri, ham ya da hurda altını saflaştırıp standart külçeye döken tesistir. Rafineri damgası ve sertifikası, külçenin saflık beyanının kaynağıdır.
Rodyum kaplama: Rodyum kaplama, beyaz altın ve gümüş takıya parlak beyaz görünüm ve çizilme direnci veren ince metal katmandır. Altın değerini etkilemez; zamanla aşınır.
Sarrafiye: Sarrafiye, sarrafların alıp sattığı standart altın ürünlerinin genel adıdır: çeyrek, yarım, tam, Cumhuriyet, Ata, Reşat altını ve gram külçeler. Takı (bilezik, kolye) sarrafiye değil, ziynet eşyasıdır.
Sertifikalı külçe: Sertifikalı külçe, rafinerinin seri numarası, gramaj ve saflık bilgisini taşıyan, çoğunlukla açılmamış ambalaj (blister) içinde satılan külçe altındır. Sertifika ve ambalaj bütünlüğü bozdurma fiyatını doğrudan etkiler.
Ziynet altını: Ziynet altını, Darphane tarafından basılan 22 ayar (916,6 milyem) hediyelik altın paralardır: çeyrek 1,75 g, yarım 3,50 g, tam 7,00 g. Cumhuriyet, Ata ve Reşat altınları 7,216 gramdır.

Piyasa ve fiyatlama

Alış fiyatı: Alış fiyatı, kuyumcunun ya da bankanın senden altını/dövizi satın alırken verdiği fiyattır; bozdururken eline geçen rakam budur. Her zaman satış fiyatının altındadır.
Altın/gümüş rasyosu: Altın/gümüş rasyosu, bir ons altının kaç ons gümüş ettiğini gösteren orandır: altın fiyatı ÷ gümüş fiyatı. Modern dönemde çoğunlukla 50–90 aralığında seyretmiştir.
BIST Kıymetli Madenler Piyasası: Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası, Türkiye’de altın, gümüş, platin ve paladyumun kurumsal olarak işlem gördüğü düzenlenmiş piyasadır (eski adıyla İstanbul Altın Borsası). Standart 995 milyem ve üzeri külçedir.
İşçilik: İşçilik, altının ham metalden ürüne dönüşme maliyetidir; satın alırken ödenir, bozdururken geri alınmaz. Bilezikte gram fiyatının %5–25’i, sarrafiye altınlarda daha düşük, külçede en düşüktür.
Kapalıçarşı fiyatı: Kapalıçarşı fiyatı, İstanbul Kapalıçarşı’daki sarraf ve döviz bürolarının oluşturduğu serbest piyasa fiyatıdır. Türkiye’de fiziki altın ve nakit döviz için fiilen referans kabul edilir.
Likidite: Likidite, bir varlığın fiyatını düşürmeden hızla nakde çevrilebilme kolaylığıdır. Ziynet altını ve gram altın çok likittir; işlemeli takı ya da tanınmayan markalı külçe daha az likittir.
Makas (alış-satış farkı): Makas, bir ürünün satış fiyatı ile alış fiyatı arasındaki farktır. Alıp hemen geri satsan fiyat hiç değişmese bile bu fark kadar zarar edersin; işlem maliyetinin görünür halidir.
Oynaklık (volatilite): Oynaklık, fiyatın belirli sürede ne kadar sert hareket ettiğinin ölçüsüdür. Altın orta, döviz düşük-orta, kripto paralar çok yüksek oynaklığa sahiptir.
Satış fiyatı: Satış fiyatı, kurumun sana altını/dövizi satarken istediği fiyattır; satın alırken ödediğin rakam budur. Fiyat sitelerinde "güncel fiyat" olarak gösterilen değer genellikle satış fiyatıdır.
Serbest piyasa: Serbest piyasa, döviz bürosu ve sarrafların nakit alım-satımıyla oluşan fiyattır; bankalararası piyasadan ve resmi kurdan küçük farklarla ayrışır. Bu sitedeki döviz kurları serbest piyasa kurudur.
Spot fiyat: Spot fiyat, bir varlığın anında teslim için o an geçerli fiyatıdır. Ons altın spot fiyatı, dünya piyasasında hemen alınıp satılan altının dolar fiyatıdır; vadeli fiyatlardan ayrışabilir.
Vadeli işlem (futures): Vadeli işlem, bir varlığı ileri tarihte önceden belirlenmiş fiyattan alma ya da satma sözleşmesidir. Altın vadeli kontratları (COMEX, VİOP) fiyat beklentisini yansıtır ve kaldıraçlıdır.

Döviz

Dolar endeksi (DXY): Dolar endeksi (DXY), doların altı büyük para birimine (euro ağırlıklı) karşı değerini ölçen endekstir. Yükselmesi doların küresel olarak güçlendiğini gösterir ve genellikle ons altını baskılar.
Kur (döviz kuru): Kur, bir para biriminin başka bir para birimi cinsinden fiyatıdır. Dolar/TL kuru 48,60 ise 1 dolar 48,60 lira eder. Türkiye’de gram altının lira fiyatı doğrudan bu kura bağlıdır.
Parite: Parite, iki yabancı para biriminin birbirine göre değeridir; en bilineni euro/dolar paritesidir. Parite 1,10 ise 1 euro 1,10 dolar eder.
Sabit kur rejimi: Sabit kur rejimi, bir ülkenin para birimini başka bir para birimine (çoğunlukla dolara) sabitlemesidir. Suudi riyali (3,75), BAE dirhemi (3,6725) ve Katar riyali (3,64) dolara sabittir.

Yatırım kavramları

Altın fonu: Altın fonu, yatırımcıdan toplanan parayla altın ya da altına dayalı araçlar alan yatırım fonudur; pay üzerinden alınıp satılır. Yönetim ücreti ve fon gideri getiriyi etkiler.
Dijital (kaydi) altın: Dijital altın, bankada ya da aracı kurumda gram cinsinden kayıt olarak tutulan altındır; fiziksel teslim almadan alınıp satılır. İşçilik yoktur, makas ve varsa hesap ücreti vardır.
Enflasyona karşı koruma: Enflasyona karşı koruma, bir varlığın uzun vadede satın alma gücünü korumasıdır. Altın için bu ilişki uzun vadede güçlü, kısa vadede zayıftır: yüksek enflasyon faizi artırıyorsa altın önce baskı görebilir.
Fed faiz kararı: Fed, ABD Merkez Bankası’dır; faiz kararları ons altını doğrudan etkiler. Faiz artışı beklentisi faizsiz bir varlık olan altını baskılar, indirim beklentisi destekler.
Fiziki altın: Fiziki altın, elde tutulan külçe, ziynet ya da takı biçimindeki altındır. Karşı taraf riski yoktur; buna karşılık işçilik, makas ve saklama maliyeti vardır.
Güvenli liman: Güvenli liman, kriz ve belirsizlik dönemlerinde yatırımcıların değer saklamak için yöneldiği varlıktır. Altın, İsviçre frangı, dolar ve ABD tahvilleri bu sınıfta anılır.
Kaldıraç: Kaldıraç, teminatın katı büyüklüğünde pozisyon açmaktır; 10 kat kaldıraçla 1.000 liralık teminatla 10.000 liralık pozisyon alınır. Kazancı da kaybı da aynı oranda büyütür; kayıp teminatı sıfırlayabilir.
Maliyet ortalaması (DCA): Maliyet ortalaması (DCA), fiyata bakmadan düzenli aralıklarla sabit bir tutarla alım yapmaktır. Fiyat düşükken çok, yüksekken az gram alınır; ortalama maliyet dönemin ortalama fiyatının altında ya da yakınında kalır.
Merkez bankası altın rezervi: Merkez bankası altın rezervi, ülkelerin döviz rezervlerinin bir parçası olarak tuttuğu fiziki altındır. Son yıllarda merkez bankalarının alımları küresel altın talebinin kalıcı bir kalemi haline gelmiştir.

Zekât

Nisap: Nisap, zekâtı gerekli kılan asgari servet eşiğidir: 80,18 gram altın ya da 561 gram gümüş. Gümüş nisabının TL karşılığı daha düşük olduğu için çağdaş uygulamada genellikle o esas alınır.
Zekât: Zekât, nisap miktarını aşan ve üzerinden bir yıl geçen servetin kırkta birinin (%2,5) verilmesidir. Nakit, altın, gümüş, döviz, ticaret malı ve tahsili beklenen alacaklar hesaba katılır; vadesi gelmiş borçlar düşülür.

Kripto

Soğuk cüzdan: Soğuk cüzdan, özel anahtarları internete bağlı olmayan bir cihazda tutan kripto cüzdanıdır. Borsada tutulan varlıklar borsanın cüzdanındadır; soğuk cüzdanda sorumluluk tamamen kullanıcıdadır.
USDT (Tether) ve stablecoin: USDT, değeri 1 dolara sabitlenmiş bir kripto varlıktır (stablecoin). Kripto borsalarında fiyatlar çoğunlukla USDT cinsinden verilir; TL karşılığı dolar kuruyla hesaplanır.